→Verkenning naar versterking van het interbestuurlijk toezicht op het omgevingsrecht

In opdracht van het Interprovinciaal Overleg (IPO) voerde Arena Consulting in 2025 een verkenning uit naar de toekomst van het interbestuurlijk toezicht op het omgevingsrecht (IBT-O). Aanleiding was de gezamenlijke wens van provincies om het toezicht meer te harmoniseren, te versterken en beter te positioneren binnen het stelsel van de Omgevingswet.

Het IBT is een belangrijke waarborg in het decentraal bestuur: provincies zien erop toe dat gemeenten hun wettelijke taken zorgvuldig uitvoeren. Uit de verkenning blijkt dat het IBT-O juridisch stevig is verankerd, maar in de uitvoering en organisatie nog kwetsbaar. Er zijn grote verschillen tussen provincies in werkwijze, focus en capaciteit.

Om inzicht te krijgen in de versterkingsmogelijkheden is het toezicht geanalyseerd aan de hand van acht bouwstenen, zoals ambitie en doel, rol en positie, oordeelsvorming, interventiestrategie, rapportage en kwaliteitsborging. Op basis daarvan zijn drie scenario’s uitgewerkt voor de toekomst: van organische groei tot programmatische harmonisatie.

De verkenning adviseert provincies om te kiezen voor een gedeelde basislijn – een gezamenlijke standaard voor kernonderdelen van het toezicht, met ruimte voor provinciale accenten. Zo kan het IBT-O zich ontwikkelen tot een meer samenhangend, transparant en betekenisvol toezicht, dat niet alleen naleving toetst, maar ook bijdraagt aan bestuurskracht, lerend vermogen en een gezonde leefomgeving.